Hà Nội chung tay kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh

Thứ bảy - 15/11/2025 04:05 Lượt xem: 35

Mất cân bằng giới tính khi sinh (MCBGTKS) là một trong những thách thức lớn của công tác dân số tại Hà Nội, đe dọa sự ổn định cơ cấu dân số và phát triển bền vững của gia đình, xã hội. Với vị thế trung tâm chính trị – kinh tế cả nước, tốc độ đô thị hóa nhanh và xu hướng sinh ít con, Hà Nội coi việc kiểm soát MCBGTKS là nhiệm vụ cấp thiết nhằm bảo đảm công bằng giới và chất lượng dân số.

Thực trạng đáng lưu ý
Theo Tổng cục Thống kê và UNFPA, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam năm 2023 duy trì ở mức khoảng 112 bé trai/100 bé gái. Riêng Hà Nội dao động quanh 111–113, cao hơn mức sinh học tự nhiên (khoảng 105). Một số huyện ngoại thành như Thường Tín, Phú Xuyên, Gia Lâm từng ghi nhận tỷ số vượt ngưỡng 115 trong các giai đoạn cao điểm. Đây là con số đáng báo động, phản ánh tâm lý “trọng nam khinh nữ” vẫn tồn tại, đặc biệt tại vùng ven và khu vực truyền thống.
Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện kế hoạch kiểm soát MCBGTKS của thành phố cho thấy: mặc dù mức sinh toàn thành phố đã đạt mức thay thế, áp lực lựa chọn giới tính thai nhi chưa hạ nhiệt. Việc tiếp cận dịch vụ siêu âm, chẩn đoán giới tính thai nhi ngày càng dễ dàng; trong khi chế tài xử phạt, giám sát các cơ sở y tế tư nhân vẫn còn hạn chế.
Nguyên nhân sâu xa
Các nghiên cứu dân số chỉ rõ ba nhóm nguyên nhân chính:
Tâm lý xã hội: Quan niệm phải có con trai “nối dõi tông đường” vẫn ăn sâu trong nhiều gia đình.
Kinh tế – văn hóa: Khi mức sinh giảm, nhiều cặp vợ chồng chỉ muốn có 1–2 con, dẫn đến áp lực phải có con trai.
Kỹ thuật y tế: Dịch vụ siêu âm, chẩn đoán giới tính, dù bị cấm, vẫn dễ tiếp cận ở khu vực tư nhân.
Thành phố cũng ghi nhận sự chênh lệch giữa nội thành và ngoại thành: các quận trung tâm có tỷ số giới tính khi sinh gần mức tự nhiên, trong khi một số huyện ngoại thành vượt cao hơn trung bình.
Hạn chế trong công tác kiểm soát
Báo cáo 10 năm của Sở Y tế Hà Nội nêu rõ: hệ thống giám sát và chế tài chưa đủ mạnh; dữ liệu phân vùng chi tiết theo quận, huyện, xã chưa đầy đủ; hoạt động truyền thông tuy phong phú nhưng tác động sâu còn hạn chế, nhất là ở các nhóm dân cư có truyền thống trọng nam.
Phát biểu tại Hội nghị điểm hưởng ứng Ngày Quốc tế Trẻ em gái 2024, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội nhấn mạnh: “Để thúc đẩy bình đẳng giới, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, cần đầu tư chăm sóc, giáo dục, yêu thương và chia sẻ, đặc biệt quan tâm tới trẻ em gái – đây là việc làm nhân văn, thể hiện cam kết của chính quyền thành phố”
Tăng cường giám sát và thực thi pháp luật
Hà Nội đang hoàn thiện hệ thống báo cáo, thu thập dữ liệu đến từng xã, phường để phát hiện sớm nơi có tỷ số giới tính khi sinh cao. Thành phố cũng siết chặt kiểm tra các cơ sở siêu âm, sản khoa, nâng mức xử phạt với hành vi tiết lộ hoặc lựa chọn giới tính thai nhi.
Đổi mới truyền thông, thay đổi nhận thức
Nhiều mô hình đã được triển khai: tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân; câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên; hàng trăm buổi truyền thông bình đẳng giới mỗi năm tại trường học, khu dân cư. Thành phố đẩy mạnh truyền thông đa kênh – từ loa truyền thanh, mạng xã hội, tờ rơi đến đặc san dân số – để giúp người dân hiểu rõ hậu quả lâu dài của mất cân bằng giới tính: khó khăn trong hôn nhân, gia tăng bạo lực giới, mất ổn định nhân lực.

Học sinh tại một trường Tiểu học trên địa bàn Hà Nội tham gia hoạt động truyền thông về bình đẳng giới và giá trị của trẻ em gái – một trong những giải pháp quan trọng nhằm kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh trên địa bàn Thủ đô.

Nghiên cứu và hoạch định chính sách
Sở Y tế phối hợp với Bộ Y tế, Tổng cục Thống kê, UNFPA và các tổ chức quốc tế xây dựng Kế hoạch hành động giai đoạn 2026–2030. Mục tiêu là giảm tỷ số giới tính khi sinh về mức 109 bé trai/100 bé gái sau năm 2025, đồng thời nâng cao vị thế phụ nữ, trẻ em gái trong mọi lĩnh vực.
Trách nhiệm của cộng đồng
Kiểm soát MCBGTKS không chỉ là nhiệm vụ của ngành dân số mà cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, từng gia đình và mỗi người dân. Mỗi cặp vợ chồng cần thay đổi tư duy “trọng nam khinh nữ”, coi trọng giá trị bình đẳng của trẻ gái. Chính quyền tiếp tục đẩy mạnh giáo dục giới, xử lý nghiêm vi phạm, đồng thời tạo điều kiện để trẻ em gái được học tập, phát triển toàn diện.
Với sự vào cuộc đồng bộ, Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành địa phương tiên phong đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, góp phần xây dựng Thủ đô phát triển bền vững, công bằng và hạnh phúc./.

Tác giả: Tiến Hưng

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn