Hà Nội đưa tỷ số giới tính khi sinh về cân bằng: chìa khóa nằm ở tư vấn trước khi kết hôn

Thứ ba - 04/11/2025 01:47 Lượt xem: 263

KỲ II: TRUYỀN THÔNG ĐI TRƯỚC MỘT BƯỚC - THAY ĐỔI NHẬN THỨC TỪ TRƯỚC KHI KẾT HÔN

Tỷ số giới tính khi sinh chỉ có thể cân bằng trở lại nếu truyền thông đi đúng gốc rễ: đó là thay đổi nhận thức của từng con người trước khi vào hôn nhân và khi chuẩn bị sinh con. Hà Nội có đầy đủ điều kiện, cơ sở pháp lý, hệ thống quản lý, lực lượng truyền thông cơ sở, hệ thống y tế - dân số để trở thành địa phương tiên phong trong triển khai tư vấn trước khi kết hôn trở thành giải pháp trọng tâm và bắt buộc, đưa vào quy trình truyền thông dân số. Đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức trước sinh và tư vấn trước khi kết hôn không chỉ là nhiệm vụ ngành dân số, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, gia đình và toàn xã hội. Khi thay đổi nhận thức trước sinh, tư vấn trước khi kết hôn trở thành nếp văn hóa mới, tư duy mới, tiêu chuẩn mới cho thế hệ trẻ Hà Nội; khi mỗi gia đình hiểu rằng con trai hay con gái đều có giá trị bình đẳng; khi pháp luật được tôn trọng trong nhận thức và hành vi thực tiễn - đó chính là nền tảng bền vững để đưa tỷ số giới tính khi sinh trở lại mức cân bằng tự nhiên, bảo đảm phát triển con người toàn diện, góp phần phát triển bền vững Thủ đô trong thời kỳ mới.

Ảnh minh họa: Thành quả của sự chuẩn bị - gia đình hạnh phúc nhờ tư vấn trước khi kết hôn (nguồn internet)

Để đưa tỷ số giới tính khi sinh trở lại mức cân bằng tự nhiên, Hà Nội không thể chỉ trông chờ vào các hoạt động truyền thông đơn lẻ hay xử phạt vi phạm. Vấn đề này đòi hỏi một chiến lược tổng thể, dài hạn, có hệ thống, tác động đồng thời vào nhận thức văn hóa hành vi pháp luật dịch vụ. Truyền thông phải đi trước một bước, tư vấn phải đi đúng thời điểm, pháp luật phải được thực thi nghiêm minh và các thiết chế xã hội phải cùng tham gia một cách đồng bộ. Trong đó, giai đoạn trước sinh và trước khi kết hôn chính là “điểm cửa sổ vàng” - nơi mà thay đổi nhận thức có khả năng tạo ra thay đổi hành vi căn cơ nhất. Hà Nội cần tập trung ưu tiên vào 06 nhóm giải pháp trọng tâm sau đây - những trụ cột có tính quyết định để tạo sự chuyển dịch bền vững, thực chất và có hiệu quả ngay từ gốc rễ của vấn đề.
Thứ nhất, chuẩn hóa tư vấn trước khi kết hôn trở thành một cấu phần bắt buộc trong hệ thống dân số cơ sở. Cần xây dựng một quy trình tư vấn thống nhất áp dụng đồng bộ toàn Thành phố; ban hành bộ tài liệu chuẩn dựa trên cơ sở pháp lý về bình đẳng giới, quyền trẻ em và quyền sinh sản; tích hợp tiêu chí triển khai tư vấn trước khi kết hôn vào bộ tiêu chí đánh giá kết quả công tác dân số cấp xã. Đây sẽ là “điểm chạm bắt buộc” để thay đổi nhận thức trước khi cặp đôi bước vào hôn nhân.
Thứ hai, nâng cao trách nhiệm, vai trò, tăng cường kỷ cương và kỷ luật tuân thủ pháp luật của các cơ sở y tế. Hà Nội cần đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra toàn diện việc cung cấp dịch vụ, quảng cáo, tư vấn liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi; xử lý nghiêm minh theo các quy định pháp luật và xử phạt vi phạm dân số; đồng thời công khai rộng rãi các trường hợp vi phạm trên truyền thông đại chúng để tạo hiệu ứng răn đe xã hội mạnh mẽ.
Thứ ba, lồng ghép nội dung tư vấn pháp luật và bình đẳng giới vào giáo dục trước kết hôn. Hà Nội cần triển khai sớm từ trường trung học phổ thông, cao đẳng và đại học, bảo đảm thanh niên - trước khi bước vào kết hôn - phải được trang bị kiến thức pháp luật liên quan đến bình đẳng giới, bảo vệ trẻ em, hôn nhân và gia đình, quyền sinh sản và quy định nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi. Đây là nền tảng pháp lý - tư tưởng quyết định ngăn chặn từ gốc rễ định kiến “phải có con trai”.
Thứ tư, truyền thông chuyển hóa chuẩn giá trị xã hội về “giá trị con gái” và “giá trị con trai”. Truyền thông phải nhấn mạnh rõ ràng: giá trị con người nằm ở nhân cách, trí tuệ, đóng góp xã hội, chứ không nằm ở giới tính sinh học. Cần lan tỏa hình mẫu gia đình hạnh phúc chỉ có con gái; câu chuyện thật, nhân vật thật; xây dựng thông điệp tích cực, hiện đại, văn minh, tạo ra chuẩn giá trị mới và thay thế dần hệ giá trị cũ vốn ăn sâu trong tâm lý và cấu trúc văn hóa truyền thống.
Thứ năm, phát triển và củng cố mạng lưới truyền thông cộng đồng tại cấp phường, xã - nơi quyết định sự thay đổi hành vi thực chất. Hà Nội cần xây dựng các nhóm truyền thông cộng đồng với nòng cốt là cán bộ dân số, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, người có uy tín tại cộng đồng; triển khai truyền thông nhóm nhỏ với cách tiếp cận linh hoạt theo đặc điểm dân cư, văn hóa, nghề nghiệp, dân tộc… của từng địa bàn. Đây là nơi chuyển thông điệp thành hành động.
Thứ sáu, truyền thông đa nền tảng - đa kênh - cá thể hóa theo nhóm tuổi. Cần ưu tiên các nền tảng mạng xã hội, video ngắn, dễ lan tỏa, dễ ghi nhớ; định vị đúng đối tượng trọng tâm là thanh thiếu niên, vị thành niên, thanh niên chuẩn bị kết hôn. Đồng thời, ứng dụng dữ liệu hành vi, AI và phân tích dữ liệu truyền thông số để tối ưu hóa nội dung, tối ưu hóa phương thức tiếp cận, tăng hiệu quả tác động thay đổi nhận thức.
Sáu nhóm giải pháp trên tạo thành hệ thống can thiệp toàn diện, đồng bộ, chủ động, liên tục từ “trước hôn nhân - đến trước sinh”, là nền tảng trọng tâm để Hà Nội giảm thiểu lựa chọn giới tính thai nhi, đưa tỷ số giới tính khi sinh dần trở lại trạng thái cân bằng tự nhiên. Hà Nội đang đứng trước thời điểm bản lề để đảo chiều mất cân bằng giới tính khi sinh. Và chìa khóa không nằm ở xử lý sự đã rồi, mà nằm ở đi trước - tác động trước - hình thành lựa chọn đúng ngay từ gốc rễ trước khi bước vào hôn nhân và sinh con. Tư vấn trước khi kết hôn không chỉ là một dịch vụ truyền thông - đó là một chính sách đầu tư xã hội dài hạn cho chất lượng dân số, cho bình đẳng giới thực chất, cho sự bền vững của cấu trúc gia đình Hà Nội trong tương lai.
Khi mỗi thanh niên tại Hà Nội bước vào hôn nhân với tri thức, với năng lực lựa chọn đúng, với hiểu biết khoa học, pháp luật và bình đẳng giới - thì quyết định sinh con của họ không còn bị chi phối bởi áp lực “phải có con trai”. Khi đó, mất cân bằng giới tính không còn là “vấn đề nhân khẩu học” nữa - mà trở thành một thách thức đã được nhận thức đủ, giải quyết đúng và chủ động biến thành cơ hội. Hà Nội đặt mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh trở lại cân bằng tự nhiên - hoàn toàn có thể đạt được. Và tư vấn trước khi kết hôn chính là một trong những đột phá then chốt, là điểm “đòn bẩy chiến lược”, là chìa khóa để mở cánh cửa đó. Khi các giá trị bình đẳng giới trở thành lựa chọn tự nguyện, là niềm tin và là văn hóa, thì cân bằng giới tính khi sinh sẽ không còn phải “đi sửa”; nó sẽ tự trở về cân bằng đúng như bản chất tự nhiên vốn có của nó. Đó chính là con đường Hà Nội đang chọn - và là thông điệp có ý nghĩa lớn đối với cả Việt Nam trong tiến trình phát triển bền vững dân số, gia đình và con người.

Tác giả: Nguyễn Duy Dương, Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn